1945 İngiltere Seçimleri’ni hatırlamak

1945 İngiltere Seçimleri’ni hatırlamak

Ozan Şahin

“Hala Clement Attlee tarafından şekillendirilmiş o toplumda yaşıyoruz.”
Robert Harris, Sunday Times

Yurtdışındaki İşçi Partileri’ni incelerken gözüme 1945 Seçimleri takıldı. Yaklaşık 76 yıl önce olan bu seçim, günümüzde sağ-otoriter / popülist iktidarlara karşı mücadele veren kurumsal sol muhalefetin bilindik sloganlarından olan “Yeniden İnşa Edelim’in” içini doldurabilir. Mayıs 1945, Avrupa’nın siyasi tarihindeki en yıkıcı savaşın bittiği, yapılan kutlamaların gölgesinde savaş sonrası toplumsal travmaların ortaya çıktığı, kıtanın iki kutup arasında kaldığı dönemin başlangıcıydı aynı zamanda. İkinci Dünya Savaşı’nın başlangıcını 1939 (Polonya’nın İşgali) olarak kabul edersek, Almanya’nın resmen teslim olduğu 1945 yılına kadar geçen karanlık dönemde Avrupa’da bir lider ön plana çıkıyordu. İngiltere Başbakanı Churchill. Churchill’in İngiltere’si, diğer birçok ülke, Fransa da dâhil Almanya’nın karşısında yenilmişken direnmeyi başaran sayılı ülkelerden biriydi. Bu da savaş sonrası dönemde onun Avrupa için, vaz geçilmez bir kahraman olmasına yetmişti.

Fakat bu kahramanlık öyküsü, onu ve partisini 1945 seçimlerinde zafere taşıyamayacaktı.

Tüm savaş döneminde, İngiltere İşçi Partisi ile Muhafazakâr Parti’nin koalisyonu ile yönetiliyordu. Savaştan dolayı da ülke on yıldır seçime gidememişti. Almanya’nın teslim olması ile İşçi Partisi ortaklığı bozdu ve 5 Temmuz’da seçimlerin yapılması kararlaştırıldı.

Seçim sürecinin detaylarına girmeyeceğim ama Clement Atlee’nin 6 yıl süren, koalisyonsuz İşçi Partisi hükümeti birçok önemli atılımı gerçekleştirdi. Bunlar,

1. Kömür madenleri, Ulusal Kömür Kurulu adı altında devletleştirildi.
2. Bugün bile tüm siyasetçilerin dokunmaktan çekindiği, hükümetinin en büyük başarılarından biri olan Ulusal Sağlık Sistemi kuruldu.
3. Britanya’nın elektrik sistemi devletleştirildi.
4. İngiliz Ulaştırma Komisyonu kuruldu. Bu komisyon havayollarından, raylı sistemlere birçok alandaki kamusallaştırmalara öncü oldu.
5. 1946 yılında Ulusal Sigorta Yasası yürürlüklüye kondu. Bu yasayla birlikte refah devleti anlayışı güçlendi.
6. Yeni Şehirler Yasası ile İskoçya ve Galler başta olmak üzere birçok noktada toplu konut kampanyaları başladı.

Ve , özellikle işçi hakları konusunda, daha niceleri…

Attlee hükümetinin 6 yıla sığdırdığı başarılar döneminin “Radikal” olarak kabul edilen fikirleriydi. Özellikle 1945 sonrasında Avrupa’da, Batı Demokrasi’si için bir tehdit oluşturan SSCB’den dolayı sola karşı cadı avı uygulanan bir dönemde. Bu hükümet daha sonrasında farklı sebeplerden dolayı dağıldı ama başarıları bugün hala İngiltere siyasetinde, özellikle İşçi Partisi’nin lider adaylığı gündeme geldiğinde hala referans gösterilen noktalar.

İşçi Partisi’nin bu savaş sonrası efsane hükümetinin üzerinden yıllar geçti. Siyasetin yöntemleri, amaçları kimi çevreler tarafından değiştirildi ya da değişmiş olarak lanse ettirildi. Attlee’yi iktidara taşıyan İşçi sınıfı, Neoliberalizm’in karşısında çok ağır mücadele pratiklerini deneyimledi. Fakat bütün bunlara rağmen sorun ve soruya karşı olan çözümümüzün metodik çerçevesi hala devam ediyor.

Yıkımları, enkazları ile siyaset sürmeye devam edecek. Farklı sebepler, farklı sorunlar da hep olmaya devam edecek ama Yeniden İnşa Dönemi’nde , -ama demeden radikal olandan korkmamalıyız ve gerçekleştirmek için de mücadele etmemeliyiz. Umarım yaklaşan genel seçimlerde, faşist dönemin antagonist ve protogonistlerine rağmen Türkiye Solu, kendi mücadele deneyim ve pratikleri ile çağının Clement Attlee hükümetini doğurabilir.